antepian Her ne yapıyorsam; sıkıntıdan yapıyorum.

KIBRIS: BİR ADA, İKİ DEVLET [OSMANLI BEYLERBEYLİĞİ]

KIBRIS: BİR OSMANLI BEYLERBEYLİĞİ

Kıbrıs, jeopolitik konumu itibari ile Doğu Akdeniz'e hakim olmak isteyen her devletin mutlaka idare altına alması gereken bir ada olduğundan daha önce bahsetmiştik.  Kıbrıs'ın önemi, Arap Yarımadası, Kuzeydoğu Afrika ve Anadolu'ya yakınlığı ile Doğu Akdeniz hakimiyetini sağlamak için askeri üs olarak kullanmak olduğu kadar, Hindistan ve Çin'den Kızıldeniz yoluyla gelen ticari gemilerinin de uğrayacağı doğal bir liman olmasıyla da ortaya çıkmaktadır.

1489'da adanın yönetimini bir Fransız hanedan soyu olan Lüzinyanlardan alan Venedikliler de adanın bu konumunu çok iyi kullanıyor, adayı ticaret için aktif bir liman olarak kullanmakla beraber, dünyanın süper gücü haline gelen Osmanlı'nın da işini zorlaştırmak için, ticaret gemilerine saldıran Hristiyan korsanların barınmasına izin veriyorlardı. Osmanlı İmparatorluğu ise bu dönemde batıda kurulan ittifaklarla olduğu kadar doğuda da Memlûklülerle savaşıyordu ve Kıbrıs henüz Osmanlı yönetimince ele alınacak problemlerin başında gelmiyordu. 1500'lerin ilk çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğu'nun Memlûklülere düzenleyeceği sefer için Kıbrıs'ı yöneten Venediklilerden limanlarını kullanmak istemeleri ve Venediklilerin bu isteğe olumsuz yanıt vermeleri,  Osmanlı için adanın için önemini gösterdiği kadar ilginin de Venedikliler ile olan ilişkilere çekilmesini sağlamıştır.

Osmanlı İmparatorluğu' da 1538'de kazandığı Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz'deki üstünlüğü kabul ettirmiş olsa da, özellikle Venediklilerin tutumlarından dolayı giderek artan Doğu Akdeniz'deki korsan faaliyetleri Osmanlı'nın doğu ile denizden olan ticaretini zorlamakta,  imparatorluğu gelir ve itibar kaybına uğratmaktaydı.  Bunun sonucunda gücünün zirvesinde olan Osmanlı, adayı kendi topraklarına katma kararı aldı ve bu amaçla görevlendirilen Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile yapılan saldırılar Kıbrıs Adası'nın1570-1571 yıllarında Osmanlı himayesine geçmesini sağladı. 4 Ağustos 1571'de adada direnen son kale olarak Magusa' nın da ele geçirilmesiyle ada üzerindeki hakimiyet sağlanmış, Kıbrıs bir Beyler Beyliği olarak Osmanlı İmparatorluğu yönetimine bağlanmıştır.

Osmanlı'nın fethettiği topraklar üzerindeki insanlara tanıdığı dinlerini serbestçe yaşama hakkı, Osmanlı çıkartması sırasında Ortodoks olan yerel halkın Katolik olan Venediklilerin karşısında yer almasını sağlamıştır. Çünkü Venediklilerin bağlı olduğu Katolik Kilisesi, Ortodoks Kilisesi'nin varlığını kabul etmiyor, Ortodokslara dinlerini rahatça yaşama izni vermiyordu.  Osmanlı'nın idareyi ele almasından sonra azalan Katolik baskısı ile Ortodoks Kilisesi gelişme gösterecek,  1970'lerde adanın yönetimine geçen Başpiskopos Makarios da yine bu kilisenin öğretilerine bağlı olarak yetişmiş bir din adamı olacaktır. Her ne kadar Ortodoks dinine mensup olan yerel halk Osmanlı İmparatorluğu'nun işini kolaylaştırmış ve Osmanlı'nın adadaki varlığına karşı herhangi bir zorluk çıkarmamış olsa da, Osmanlı yönetimi ada üzerindeki hakimiyetini arttırmak için Anadolu'dan Kıbrıs'a çeşitli vergi indirimleri karşılığında bir göç siyseti uygulamış, ihtiyaç duyduğu Müslüman Türkleri, özellikle Karaman başta olmak üzere Aksaray, Beyşehir, Niğde ve Maraş gibi Anadolu şehirlerinden ada topraklarına göç ettirerek hakimiyetini  sağlamlaştırmıştır. Bugün adada yaşayan Türkler'in soyları da işte, neredeyse 500 yıl önce bu göçle gelen Türkler'e dayanmaktadır.

• İkinci Yazı: KIBRIS: BİR KRALİYET SÖMÜRGESİ / 11 Haziran 2010, Cuma