KIBRIS: BİR ADA, İKİ DEVLET [KRALİYET SÖMÜRGESİ]

KIBRIS: BİR KRALİYET SÖMÜRGESİ

'93 Harbi'nde Rusya İmparatorluğu karşısında yenilen Osmanlı Devleti maddi gelir oluşturmak ve Birleşik Krallık'ın desteğini sağlamak için, Kıbrıs Adası'nı 92.799 Sterlin'e (yaklaşık olarak 237.421.461 TL) Birleşik Krallık'a kiraladı. Böylece Osmanlı'nın Kıbrıs'ta 1571'den beri süren hakimiyeti 1878 yılında kağıt üstünde devam ediyor gibi görünse de fiilen sona ermiş oldu. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Alman İmparatorluğu ile ittifak kurmasından dolayı, Birleşik Krallık Osmanlı Devleti ile yaptığı kiralama antlaşmasını tek başına bozarak, adayı işgal etti. 1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması ile de yeni kurulan Türkiye Cumhuriyet'i bu işgali tanıdı ve Kıbrıs İngiliz yönetiminde kaldı. 1925'te Kıbrıs, Birleşik Krallık tarafından “Crown Colony” (Kraliyet Sömürgesi) ilan edildi.

Ağustos 1878'de "The Illustrated London News" kapağı: Bayrak Yükseliyor

Kıbrıs Birleşik Krallık yönetimine geçtiğinde ada halkının, sadece erkeklere temel alınarak yapılan sayıma göre, %33' ü Türklerden oluşmaktaydı. İlerleyen yıllarda Birleşik Krallık'ın kendi menfaatleri doğrultusunda aldığı kararlar neticesinde Türkler'in adadaki varlığı dışlanmış ve Türkler adadan göç etmeye zorlanmış, bunun yanında Malta ve Mısır'dan bir çok Rum'un da adaya göç etmesine destek olunmuş, bu durum Osmanlı'dan beri 300 yıldır devam eden adadaki demagojik yapının değişmesine yol açmıştır. İngiliz yönetimi, adadaki Türk varlığını tamamen silmek için 4 Mart 1915'te “The Cyprus Gazette” de verdiği ilan ile “adadaki bütün Osmanlı uyruklarının İngiliz uyruğuna geçtiklerini” açıklamıştır. Bu tarihten sonra adadan göç etmek isteyen Türkler'in tüm malvarlıklarını kendi rızasıyla bıraktıklarına dair bir belge imzalamalarını isteyerek adadaki Türkler'i çıkmaza sokmuşlardır. Birleşik Krallık bundan da bir adım öteye giderek, 17 Ekim 1915' te I. Dünya Savaşı'nda kendi saflarında savaşa katılmaları koşuluyla Kıbrıs'ı Yunanistan'a bırakabileceklerine dair Yunan Kralı'na teklif götürmüştür. Tüm bu baskı, yaşanan olaylar ve gelecekteki belirsizlik adadaki Türkler'in göç etmesine sebep olmuş, 1920' lere gelindiğinde Kıbrıs'taki Türk nüfusu toplam nüfusun %17' sine kadar gerilemiştir. Bu azalma ile beraber adadaki durumlarını iyice güçlendiren Rumlar “Enosis” (Birleşme) isteklerini açık bir şekilde dile getirir olmuşlardır. 25 Mart 1921'de Güzelyurt'a bağlı Serhatköy isimli köyde Kıbrıs'ın Yunanistan ile birleşmesi konusunda gerçekleştirdikleri 'plebisit' (referandum) sonucunu Birleşik Krallık'a bildirmişler ama bu istekleri reddedilmiştir.

1925'ten sonra kullanılan Kıbrıs Kraliyet Sömürgesi Bayrağı

1930'lar ve 1940'lar Türkiye'de yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin verdiği ivme ile hem adadaki Türkler için, hem de Anadolu'da Türkler karşısında aldıkları yenilgiyi unutmayan Rumlar için örgütlenme zamanı olarak geçmiştir. 1931 yılında Türkler; Kıbrıs Türkleri Ulusal Kongresi'ni toplarken, Rumlar “Enosis” in önünde engel olarak duran Birleşik Krallık'a karşı ilk ayaklanmalarını gerçekleştirdiler.1942'de Türkler KATAK (Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu) etrafında birleşirken, Rumlar'ın Ortodoks Kilisesi ve Yunan Komünist Akel Partisi “Enosis” (Birleşme) amacındaki faaliyetlerini iyice hızlandırmışlardır. 1950'de Kıbrıs'taki Türk toplumunun boykotuna karşı adadaki Doğu Ortodoks Kilisesi bir plebisit (referandum) daha düzenlemiştir. Sonucunda plebiste katılan halkın %90 oranında “Enosis” lehine oy verdiği görülmüş ve hemen bu olayın ardından henüz 37 yaşındaki Makarios Doğu Ortodoks Kilisesi'ne başpiskopos seçilmiştir. 1955 yılında Ortodoks Kilisesi'nin desteği ile Yunan ordusuna bağlı olan Yorgo Grivas önderliğinde silahlı bir örgüt olan EOKA (Kıbrıslıların Milli Mücadele Örgütü) kurulmuştur. EOKA ilk olarak Kıbrıs'taki İngiliz varlığını, Komünist AKEL partisi yandaşı ve İngilizler'e yardım eden Rumları'na yönelik olsa da daha sonra Kıbrıs Türkleri'ni de hedef alan eylemler gerçekleştirmeye başlamış, böylece adada huzurun yok olduğu yaklaşık 20 yıllık bir süreç başlamışrıe. 1957'de de Türkler, 2 yıl önce kurulan EOKA'nın saldırılarından korunmak için TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı) isimli silahlı örgütü kurdular. Bu tarihten sonra ayrılma taraftarı Türkler ile Yunanistan'a birleşme taraftarı olan Rumlar arasında yer yer silahlı çatışmalar başlamıştır.

• Üçüncü Yazı: KIBRIS: CUMHURİYET / 16 Haziran 2010, Cuma